trail runningkhoa học chạy bộ

Crew và pacer trong ultra: vai trò thực sự ảnh hưởng đến kết quả thế nào

Funtrails Team••14 phút đọc

Bất kỳ ai từng đứng ở một aid station lúc 2 giờ sáng, nhìn runner của mình bước vào với ánh mắt trống rỗng, đều biết crew và pacer "quan trọng". Nhưng quan trọng theo cơ chế nào — sinh lý, tâm lý, hay chỉ là hậu cần thuần túy — lại là câu hỏi ít người trả lời rõ ràng. Bài viết này gom lại những gì có thể kiểm chứng được từ nghiên cứu khoa học, ý kiến chuyên gia huấn luyện, và tranh cãi chính sách đang diễn ra ở các giải ultra hàng đầu.

Cần nói trước: đây là chủ đề mà bằng chứng khoa học trực tiếp trên ultra-marathon còn rất mỏng. Phần lớn những gì chúng ta biết được ngoại suy từ nghiên cứu ở cự ly ngắn hơn, hoặc đến từ kinh nghiệm thực chiến của coach — không phải thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên. Bài viết sẽ giữ nguyên mức độ chắc chắn của từng luận điểm, không tô vẽ thêm.

1. Crew ảnh hưởng đến kết quả chủ yếu qua hậu cần, không phải hỗ trợ thể lực

Điểm đồng thuận rõ nhất trong toàn bộ hồ sơ nghiên cứu — dù không đến từ một nghiên cứu khoa học gốc — là quan điểm của Jason Koop, HLV trưởng CTS, được tổng hợp trên Runsense. Theo Koop, việc tối thiểu mà crew cần làm chỉ đơn giản là đảm bảo runner có đủ nước và calo để đến được aid station kế tiếp; mọi thứ phức tạp hơn (gel đúng vị, giày dự phòng theo màu...) là "muốn" chứ không phải "cần", và kế hoạch crew càng cầu kỳ thì càng dễ đổ vỡ khi thực tế không đi theo kịch bản.

Một luận điểm cụ thể và có thể áp dụng ngay: Koop cho rằng "rò rỉ thời gian" lớn nhất trong một race 100 dặm không phải là chạy chậm, mà là runner ngồi xuống ở aid station. Ông nhấn mạnh việc di chuyển chậm về phía trước gần như luôn tốt hơn đứng yên hoàn toàn. Cùng nguồn này, Andy Jones-Wilkins — người 10 lần lọt top-10 Western States — được dẫn lời rằng thành công cuối cùng vẫn là trách nhiệm của runner: crew không thể "gánh" runner đi, runner phải luôn có khả năng tự đến aid station kế tiếp mà không cần trợ giúp.

Cần lưu ý: đây là nguyên tắc thực hành từ hai chuyên gia có kinh nghiệm thực chiến lớn, không phải kết luận từ nghiên cứu định lượng. Hồ sơ nghiên cứu không tìm được số liệu công khai nào đo trực tiếp "crew tốt giúp giảm X% thời gian hoàn thành". Nguồn khoa học gần nhất — một nghiên cứu quan sát đăng trên Sleep Medicine về một ultra 217km — có khảo sát cả đặc điểm ngủ/tập luyện của support crew như một biến ảnh hưởng đến hiệu suất runner, cho thấy giới khoa học coi tình trạng của crew là yếu tố đáng nghiên cứu chứ không phải ngoại vi. Tuy nhiên, bài báo này bị chặn truy cập toàn văn (paywall ScienceDirect), nên các kết luận/số liệu cụ thể của nó không thể xác nhận trong bài viết này.

2. GI distress là một trong những nguyên nhân DNF phổ biến nhất — và đây là chỗ crew thực sự tạo khác biệt

Liên quan trực tiếp đến điểm trên: theo một video của kênh huấn luyện CTS Ultrarunning, một trong những nguyên nhân bỏ cuộc (DNF) phổ biến nhất trong ultra là rối loạn tiêu hóa (GI distress) — kết quả của stress sinh lý cộng với hệ tiêu hóa chưa được huấn luyện hoặc chiến lược fueling không nhất quán. Đây là lý do việc crew quản lý đúng lượng nước và calo tại mỗi điểm dừng có thể là yếu tố quyết định giữa việc finish và DNF, hơn là bất kỳ hình thức động viên tinh thần nào.

Cần nói rõ mức độ tin cậy: cả luận điểm này và luận điểm ở phần 1 đều đến từ cùng một nguồn gốc chuyên môn (CTS) — tức là đồng thuận nội bộ giữa các coach thực chiến, nhưng chưa được kiểm chứng rộng rãi bằng số liệu dịch tễ học công bố. Hồ sơ nghiên cứu không tìm được nghiên cứu bình duyệt nào định lượng chính xác bao nhiêu phần trăm DNF thực sự do GI distress gây ra.

3. Pacer có giúp giảm gánh nặng sinh lý không? Câu trả lời ngắn: hầu như không, trừ trường hợp đặc biệt

Đây là phần có nhiều nhầm lẫn phổ biến nhất, và hồ sơ nghiên cứu giúp làm rõ. Theo bài phân tích của Corrine Malcolm trên iRunFar (dựa trên nghiên cứu của Hoogkamer, Kram và Arellano năm 2017 đăng trên Sports Medicine), việc "drafting" — chạy hoàn toàn phía sau một người khác để giảm lực cản gió — có thể giảm chi phí trao đổi chất tới 5,9% trong điều kiện lý tưởng, cụ thể là bối cảnh các dự án chạy marathon dưới 2 giờ.

Nhưng Malcolm chỉ ra một điểm quan trọng: pacer trong ultra-marathon hầu như không chạy đúng vị trí để tạo ra hiệu ứng drafting này — họ thường chạy song song hoặc bên cạnh runner, không phải phía trước chắn gió. Vì vậy lợi ích sinh lý trực tiếp từ drafting gần như không áp dụng cho thực tế pacer ultra.

Vậy lợi ích chính của pacer là gì? Theo Malcolm, đó là thứ bà gọi là "emotional muling" — tạm dịch là "gánh gồng cảm xúc" — nghĩa là hỗ trợ tâm lý chứ không phải thể lực. Bà dẫn một nghiên cứu của Fullerton, Andrew và Devonport (2017, đăng trên Journal of Sports Science and Medicine) về chạy 1600m có pacesetter: thành tích thực tế không thay đổi, nhưng runner tự báo cáo cảm thấy chạy nhanh hơn và nhẹ nhàng hơn khi có người dẫn tốc so với chạy một mình.

Điểm cần nhấn mạnh, và chính Malcolm cũng tự thừa nhận trong bài viết: không có nghiên cứu nào bà biết được đo trực tiếp tác động của pacer lên thành tích ultra-marathon. Toàn bộ lập luận về lợi ích tâm lý của pacer trong ultra là ngoại suy từ các nghiên cứu ở cự ly ngắn hơn hoặc môn thể thao khác (chạy 1600m, đạp xe leo dốc theo nhóm) — không phải bằng chứng trực tiếp trên chính bối cảnh ultra 100 dặm. Đây là một khoảng trống bằng chứng đáng lưu ý cho bất kỳ ai muốn khẳng định chắc nịch về "khoa học của pacer".

4. Chạy cùng người khác thay đổi cảm nhận, không phải chỉ số sinh lý đo được — nhưng vẫn có thể giúp chạy nhanh hơn

Một mảnh ghép quan trọng khác giải thích tại sao pacer "có tác dụng" dù không tạo lợi thế sinh lý trực tiếp: hiện tượng gọi là social facilitation (tạm dịch: hỗ trợ xã hội trong vận động).

Một bài blog trên The Running Week mô tả một thử nghiệm nhỏ: nhịp tim và mức độ gắng sức chủ quan (RPE) đo được không khác biệt giữa chạy có bạn đồng hành và chạy một mình, nhưng 9 trong 11 người chạy vẫn tự báo cáo cảm thấy "dễ hơn" khi có người bên cạnh. Cần nói rõ: đây là một thử nghiệm quy mô rất nhỏ (n=11), không rõ thiết kế nghiên cứu cụ thể, nhiều khả năng là bài minh họa hơn là công bố khoa học bình duyệt — nên chỉ nên coi là gợi ý, chưa phải bằng chứng chắc chắn.

Bằng chứng đáng tin cậy hơn được Malcolm dẫn lại trong cùng bài trên iRunFar: một nghiên cứu tại Đại học Oxford về các vận động viên chèo thuyền (rowers) cho thấy khi tập luyện đồng bộ cùng nhau ("behavioral synchrony"), ngưỡng chịu đau của họ — đo bằng cuff huyết áp thu thập riêng tư sau khi tập, không phải tự báo cáo trước mặt người khác — cao hơn rõ rệt so với khi tập một mình. Cơ chế đề xuất là tăng sản xuất opioid nội sinh trong cơ thể.

Ở cấp độ chạy bộ, một nghiên cứu 10km theo nhóm so với chạy solo (cũng được Malcolm dẫn lại) cho kết quả: nhóm chạy nhanh hơn rõ rệt — trung bình 39 phút 32 giây so với 40 phút 28 giây khi chạy solo, tương đương cải thiện khoảng 2,3%. Điều đáng chú ý là mức RPE giữa hai nhóm gần như giống nhau, nhưng cảm xúc (affective feeling) của người chạy nhóm ổn định hơn theo thời gian, trong khi người chạy solo có cảm xúc tiêu cực tăng dần.

Nhưng bức tranh không hoàn toàn tích cực: trong chính bài test chạy nhóm này, 3 trong 14 runner đã bỏ cuộc (DNF) — không phải vì RPE quá cao, mà vì cảm xúc tiêu cực. Điều này gợi ý một mặt trái ít được nói đến: áp lực xã hội khi chạy cùng người khác có thể phản tác dụng với một số cá nhân.

Mức độ chắc chắn tổng thể ở đây là trung bình đến cao cho hiện tượng tâm lý cơ bản — nhiều nghiên cứu độc lập (rowing, chạy 10km, chạy 1600m) hội tụ về cùng một kết luận: hiệu suất và cảm nhận nỗ lực có thể tách rời khỏi nhau khi có người đồng hành. Nhưng mức độ chắc chắn lại thấp khi ngoại suy trực tiếp sang bối cảnh pacer trong ultra 100 dặm, vì tất cả các nghiên cứu gốc đều thực hiện ở cự ly ngắn hơn rất nhiều — chưa có nghiên cứu tương đương thực hiện trên ultra.

5. Pacer có phải lợi thế cạnh tranh không công bằng? Một tranh cãi đang diễn ra, chưa có kết luận

Đây là phần duy nhất trong hồ sơ nghiên cứu mà các nguồn không chỉ khác nhau về mức độ chắc chắn, mà thực sự đối lập về quan điểm.

Về mặt quy định, theo trang chính thức của Western States 100 (WSER, cập nhật ngày 31/8/2025), giải này giới hạn nghiêm ngặt việc dùng pacer: chỉ một pacer tại một thời điểm, và pacer chỉ được vào từ Foresthill (dặm 62) trở đi, hoặc từ Michigan Bluff (dặm 56) nếu runner đến điểm này sau 8 giờ tối. Quy định nêu rõ pacer bị nghiêm cấm mang bất kỳ hình thức tiếp tế nào cho runner — nước, thực phẩm, đèn, giày, quần áo — hành vi này gọi là "muling" và bị cấm tuyệt đối. Từ năm 2025, WSER còn siết chặt hơn bằng việc cấm crew/pacer di chuyển dọc theo Bath Road.

Chính sự tồn tại của những quy định chi tiết này cho thấy: ban tổ chức các giải lớn thừa nhận pacer có ảnh hưởng thực sự đến kết quả — nếu không, không ai cần đặt ra luật giới hạn nó.

Nhưng câu hỏi "ảnh hưởng đó có công bằng không" lại đang là một tranh cãi thời sự chưa ngã ngũ, đặc biệt ở nhóm vận động viên chuyên nghiệp. Theo một bài đề xuất chính sách trên Pro Trail Runners Tribune (Canyon Woodward, tháng 2/2026 — tác giả là một pro trail runner có Golden Ticket dự WSER 2026, đại diện một nhóm công tác PTRA), các VĐV hàng đầu như Kilian Jornet và Jim Walmsley cho rằng ở cấp độ chuyên nghiệp, pacer không còn cần thiết cho mục đích an toàn nữa — khác với thời kỳ đầu khi chạy 100 dặm còn là điều chưa được chứng minh khả thi về mặt thể chất.

Woodward liệt kê ba vấn đề cụ thể mà nhóm này nêu ra:

  • Rủi ro về muling, kể cả vô ý — tác giả kể lại việc trong ba tháng gần đó đã nghe hai VĐV elite khác nhau nói công khai trên podcast về việc được pacer hỗ trợ ngoài luật, gồm một trường hợp được đút gel trực tiếp và một trường hợp nhận hỗ trợ y tế nhỏ.
  • Rào cản kinh tế-xã hội: chi phí đưa pacer đi cùng race có thể chiếm 1/3 đến 1/2 thu nhập một tháng của một VĐV không có tài trợ (bài viết ước tính cho một VĐV Mỹ khoảng 25 tuổi, thu nhập trung bình 3.400 USD/tháng, chi phí đăng ký, vé máy bay, thuê xe và khách sạn cho race đã có thể lên đến 1.200-2.100 USD — chưa kể chi phí riêng cho pacer).
  • Đề xuất tách một "Championship Field" — nhóm thi đấu chuyên nghiệp không dùng pacer — ra khỏi giải đại trà, để loại bỏ hoàn toàn biến số này ở cấp độ cạnh tranh cao nhất.

Điểm cần giữ nguyên trong bài viết này: đây là một cuộc tranh luận về giá trị và chính sách đang diễn ra, không phải một câu hỏi đã có lời giải khoa học. Cả hai phía — những người ủng hộ giữ pacer như một phần văn hóa cốt lõi của ultra-running, và những người muốn loại bỏ nó ở cấp chuyên nghiệp — đều ngầm đồng ý rằng pacer ảnh hưởng đến kết quả. Bất đồng duy nhất là ảnh hưởng đó có chính đáng hay không.

Tổng kết: biết đủ và biết mình chưa biết gì

Nhìn lại toàn bộ bức tranh, có ba tầng chắc chắn khác nhau cần phân biệt rõ:

Chắc chắn cao (đồng thuận nhiều nguồn độc lập, có nghiên cứu thực nghiệm): chạy cùng người khác thay đổi trải nghiệm cảm xúc và có thể cải thiện thành tích đo được (như ví dụ 10km nhanh hơn ~2,3%), dù không thay đổi mức gắng sức sinh lý khách quan. Drafting thực sự giảm chi phí trao đổi chất trong điều kiện lý tưởng có kiểm soát.

Chắc chắn trung bình (đồng thuận giữa chuyên gia thực chiến, thiếu số liệu định lượng công bố): giá trị lớn nhất của crew là quản lý hậu cần nước/calo và giảm thời gian dừng chân; GI distress do fueling sai là một trong những nguyên nhân DNF phổ biến nhất.

Chưa chắc chắn / đang tranh cãi: liệu pacer có mang lại lợi ích sinh lý trực tiếp cho ultra-runner hay không (câu trả lời hiện có là "hầu như không", nhưng dựa trên ngoại suy, không phải bằng chứng trực tiếp trên ultra); và liệu pacer là công cụ an toàn chính đáng hay lợi thế cạnh tranh cần loại bỏ ở cấp chuyên nghiệp — đây là một câu hỏi chính sách, không phải câu hỏi khoa học, và chưa có câu trả lời thống nhất.

Với runner phong trào, thông điệp thực tế nhất có thể rút ra từ hồ sơ này: nếu có crew, hãy tập trung vào việc đơn giản và hiệu quả nhất — đảm bảo đủ nước, đủ calo, và ra khỏi aid station nhanh. Nếu có pacer, đừng kỳ vọng họ sẽ "kéo" bạn chạy nhanh hơn về mặt thể lực — giá trị thực sự nằm ở việc họ giúp bạn chịu đựng tốt hơn về mặt cảm xúc, một cơ chế có cơ sở khoa học dù chưa được nghiên cứu trực tiếp trên chính cự ly ultra.

Nguồn tham khảo

← Xem tất cả bài viết
© 2026 funtrails.app — All rights reserved.